Op zaterdag 20 mei aanstaande zal de presentatie van het boek “De Boerderijen in de gemeente Ten Boer en Overschild” plaats vinden in de Kloosterkerk in Ten Boer. Een bijzonder verheugende gebeurtenis. Het werk is nu voltooid! Het resultaat is een kloek naslagwerk met ruim 600 pagina’s.
Al met al heeft het lang geduurd voordat het boek gereed was. In Ten Boer startte de Boerderijencommissie in 1971, in Overschild was dat omstreeks 1986. Vanaf 1991 zijn de twee werkgroepen samengevoegd om met vereende krachten het project te voltooien.  Na jaren van archiefonderzoek en verzamelen van historische documenten, kaarten en illustratiemateriaal door de leden van de Boerderijencommissie Ten Boer- Overschild heeft de heer drs. Pieter W. Pastoor de uitdaging op zich genomen om de boerderijen te beschrijven; daarom aan hem enkele vragen gesteld.

Bij dat onderzoek heb ik voornamelijk geleerd welke bronnen van belang zijn voor een dergelijk onderzoek en hoe je dat verder kunt uitwerken. Veel is wel bekend, maar uiteindelijk moet je het hoe en wat zelf uitvinden.
Toen ik het onderzoek had afgerond, kwam ik in contact met de commissie die bezig was met het samenstellen van het boerderijenboek Middelstum-Kantens. Het deel dat ik uitgezocht had heb ik ingeleverd en hen aangeboden nog een aantal boerderijen uit te zoeken.
Bij dat onderzoek was me opgevallen dat de Atlas van de kloostergoederen van Siemens een aantal fouten bevat en besloot de Kloostergoederen van Ten Boer zelf in kaart te brengen.
Dit is een project van jaren geworden waarbij ik eigenlijk nooit het gevoel had dat het op korte termijn klaar moest zijn. Dat kon trouwens ook niet want er moet immers ook nog gewerkt worden.
Ik beschouw het onderzoek eigenlijk als een hobby waarbij je een grote legpuzzel maakt, met als complicatie dat je stukjes ook nog eens zelf moet opzoeken. Het mooiste is dan, dat je eens een stukje vindt, soms op een onverwachte plaats, waardoor plotseling een groot deel van de puzzel kompleet wordt.
De keuze Ten Boer en Overschild heeft alles te maken met je praktijkgebied. Je raakt aan dat gebied gehecht en krijgt oog voor de schoonheid en de eigenaardigheden van het landschap.
De combinatie Ten Boer en Overschild is uit praktische overwegingen ontstaan. De landbouwvereniging Overschild had eveneens het voornemen een boek uit te geven. Daar de gemeente Ten Boer zich vroeger uitstrekte tot en met Luddeweer en ook het Heidenschap onder deze gemeente viel zou er een overlapping zijn. Het verzamelen van gegevens was al in een vergevorderd stadium, waarom zou je Overschild er dan niet bijnemen.

Voordat u bij het project betrokken was hadden de leden van de Boerderijencommissie al veel gegevens uit allerlei archieven en het Kadaster verzameld. Heeft uzelf ook nog veel aan brononderzoek gedaan? Zo ja, heeft u nog verrassende ontdekkingen gedaan?
Ze waren nadat ze het besluit genomen hadden een boek samen te stellen enthousiast begonnen, maar moesten stoppen door tijdgebrek en vooral ook doordat ze bronnen onderzochten die hen niet de volledige informatie verstrekten waardoor ze vastliepen.
Op een of andere manier ben ik in contact gekomen met Cor Bolhuis, die het doodgelopen onderzoek weer op wilde pakken. Ik heb hem toen voorgesteld een systematisch onderzoek op te zetten zoals ik dat gedaan had bij mijn vorige onderzoek. Het advies is opgevolgd en met groot enthousiasme is een grote commissie opnieuw aan het werk gegaan, die enorm veel gegevens heeft verzameld op het Kadaster en het Rijksarchief. Deze commissie van noeste werkers heeft de basis van het onderzoek gelegd. Voor mijzelf bleven de laatste puzzelstukjes over die de geschiedenis moesten completeren. Een groot deel ervan was op het Gemeentehuis wel te vinden.
De leukste verrassing voor mij was een vondst die kwam uit aantekeningen uit een oude familiebijbel. Deze aantekeningen brachten de geschiedenis van een boerderij bijna 200 jaar verder terug.

Kunt u iets vertellen over de opzet van de boerderijbeschrijvingen wat betreft de aanpak en inhoud? Bent u opvallende zaken tegen gekomen?
Ons boek bestaat eigenlijk uit twee delen. Het eerste deel is de beschrijving van de kloostergoederen, waarbij een reconstructie is gemaakt van de bezittingen van de verschillende kloosters in 1595 en daarnaast de geschiedenis van de afzonderlijk boerderijen. Deze geschiedenis wordt beschreven tot 1830, de invoering van het Kadaster.
In het tweede deel worden alle boerderijen besproken in de gemeente Ten Boer en in Overschild. De boerderijen die ooit kloosterbezit waren worden verder vanaf 1830 beschreven en de boerderijen die niet tot kloostergoederen behoorden vanaf 1750 of mogelijk nog eerder.

Het boek bevat veel illustraties vooral kaarten, maar ook minuutplans, en verder veel foto’s. Waarom heeft u gekozen voor zoveel kaartmateriaal?
Veel mensen, ikzelf ook, zijn visueel ingesteld. Een verhaal met alleen jaartallen en veel namen wordt al gauw saai. Bovendien zijn sommige dingen met behulp van een kaart of een foto veel sneller uit te leggen. De wereld is trouwens ook niet statisch, maar er is veel dynamiek en dat is met kaarten zichtbaar te maken. Bij Overschild bijvoorbeeld worden kaarten getoond die op drie verschillende periodes aangeven: 1830, 1960 en 2005.

In Groningen zijn al veel boerderijboeken geschreven: waarin onderscheidt dit boek zich van de andere?
Bij de uitgave van een dergelijk boek probeer je iets nieuws te brengen. Voor het Boerderijenboek Ten Boer-Overschild zijn van alle boerderijen luchtfoto's gemaakt. De bedrijven, voornamelijk veehouderijen, hebben een groot oppervlakte. Wij willen graag het hele bedrijf laten zien waar de eigenaren best trots op mogen zijn.
Een andere bijzonderheid is dat we de geschiedenis van erg veel bedrijven vanaf 1600 hebben kunnen beschrijven. Veel generaties hebben in 400 jaar geprobeerd hier hun kost te verdienen.
Uniek zijn de kwartierstaten van een aantal personen die we in het boek hebben opgenomen. De voorouders, vijf generaties, van deze mensen komen allemaal voor in het boek. Met recht kun je zeggen dat deze families diepgeworteld zijn in het beschreven gebied. Van één van hen zijn er zelfs 200 voorouders in het boek vermeld!

Wilt u verder nog iets kwijt over de totstandkoming van het boek?
Het kostte heel veel werk en heel veel tijd, maar door samenwerking is het toch iets moois geworden. Daar zijn we met elkaar best trots op.

Wat wordt uw volgende project?
Als me de tijd gegeven wordt, misschien na een korte pauze, waarschijnlijk toch wel weer iets over dit mooie gebied.

Hartelijk dank en succes met de laatste loodjes.

Riet van Eerden-Wigchering

Coördinator namens de Stichting Boerderijenboek