G&T2013

Maandelijks Nieuwsblad voor Garmerwolde, Thesinge en omstreken

42e jaargang - mei 2016 

Het Van Oeckelenorgel valt even stil… 

201605a

Het orgel in de jaren negentig( Foto R.J. Valstar)   


Opnieuw werkzaamheden in de kerk van Garmerwolde. Na de restauratie van de gewelf-schilderingen en het herstel van banken en muren in 2013 en 2014, is nu het roemrijke, grote Van Oeckelenorgel aan de beurt. De buitenkant is al gerestaureerd, nu wordt het instrument zelf onder handen genomen.

Orgel op de radio
Tien organisten uit diverse delen van het land namen zaterdag 14 mei plaats achter het Van Oeckelenorgel en trokken alle registers open. Elke tweede zaterdag van mei is het namelijk Orgeldag Noord-Nederland. Veel kerken zetten dan hun deuren open en de orgels kunnen bespeeld worden. Het was voorlopig de laatste kans om het Van Oeckelenorgel te bespelen en te beluisteren, want het orgel ondergaat het komende jaar een grootscheepse restauratie. Organisten, liefhebbers van orgelmuziek, bezoekers: er was heel wat aanloop die dag in de kerk. Ook journalist Rob Mulder van RTV Noord kwam langs, maakte een reportage en interviewde Jan van Dijk van de Plaatselijke Commissie. En het Van Oeckelenorgel was nog eens luid en duidelijk te horen op de radio. Maar nu zwijgt het, een jaar lang.

Vijfduizend gulden
Het Van Oeckelenorgel werd 21 april 1851 feestelijk in gebruik genomen. Op 18 december 1848 was het bestek voor de bouw van een nieuw orgel in de kerk van Garmerwolde getekend. Orgelbouwer was Petrus van Oeckelen (1792-1878) uit Glimmen. In artikel 16 van dat bestek staat te lezen: ‘…zal de Aannemer genieten eene Somma van vijfduizend gulden te betalen in 6 termijnen…’. Voor dat bedrag kregen de Garmerwolders een royaal orgel, voorzien van twee manualen en een aangehangen pedaal met twintig stemmen, verdeeld over hoofdwerk (elf) en bovenwerk (negen). Het orgel is bij kenners zeer geliefd. Regelmatig melden zich organisten uit het hele land om - op afspraak - op dit orgel te spelen.

De laatste fase
Er zijn in de loop der jaren meerdere restauraties en herstelwerkzaamheden geweest. Eerst bij de grote restauratie van de kerk tijdens de Tweede Wereldoorlog, en nogmaals in 1964. In het begin van de jaren zeventig ging het instrument steeds slechter functioneren, onder meer door lekkende windladen. Vanaf 1973 werden voorbereidingen getroffen voor een restauratie van het orgel. Er werd een rapport opgesteld, maar helaas ontbrak het aan de nodige financiële middelen.
In 1988 kwam er een orgelcommissie die een restauratie zou voorbereiden, in 1991 volgde weer een rapport. Daarbij werd een gefaseerde restauratie voorgesteld. Acties en een huis-aan-huis-intekenactie tot aan Thesinge toe brachten 73.000 gulden op voor de eerste fase van de restauratie. In 1996 werd een eerste deel van de restauratie uitgevoerd, waarbij de windladen en het houten pijpwerk werden gerestaureerd. In 1998 werd vervolgens de Vox Humana 8′ gerestaureerd en kwamen de hoofdwerktongwerken terug. (Als orgelleek kan ik u niet wijzer maken over de details. Wilt u daarover meer weten, gaat u dan naar onze website kerkgarmerwolde.nl. Via de doorlink naar de blog van de Stichting Oude Groninger Kerken komt u meer te weten.)
De nog openstaande restauratiewerkzaamheden worden nu opgepakt. Op 22 april jl. werd officieel de handtekening gezet onder de overeenkomst voor de laatste fase en rond 23 mei zijn de werkzaamheden, die meer dan een jaar zullen duren, gestart. De klus wordt geklaard door Mense Ruiter Orgelmakers en orgelmentor Roelof Kuik, in samenwerking met de orgelcommissie Garmerwolde, en in opdracht van de Stichting Oude Groninger Kerken. 
Het gaat om een conserverende restauratie, met het om (klank)technische redenen noodzakelijke herstel naar de situatie van 1851 van windvoorziening, stemtoonhoogte en pedaalmechaniek.

201605b

Het orgel in de huidige staat ( Foto Duncan Wijting)   


De buitenkant al in ere hersteld

Toen de kerk in 2014 weer openging na meer dan een jaar gesloten geweest te zijn, moesten sommige bezoekers wel even slikken. Niet alleen de banken waren voorzien van een mahoniehoutimitatie, ook het orgelfront. De opengewerkte balustrade bleek vervangen door een dichte.
Het verschil was inderdaad nogal groot. Van zoetige suikertaart naar een duidelijk aanwezig, donker orgelfront. Een suikertaart, het klinkt misschien wat oneerbiedig voor een beroemd, meer dan honderdvijftig jaar oud instrument. Maar als ik naar foto’s van voor de restauratie van 2014 kijk, is dat het woord dat bij me opkomt. Een sierlijk opengewerkte balustrade, een roomkleurig front afgewerkt met zachtgroen en gouden versieringen, krullen aan de zijkanten. En nu: een heel ander gezicht. Moest dat nu zo? Ja, dat moest wel. Want zo zag het er ongeveer uit toen het orgel op 21 april 1851 feestelijk in gebruik werd genomen. Dat blijkt uit de kleurverkenning van Veldman & Veltman, restauratie- en decoratieschilders, tijdens de laatste restauratie.Het oorspronkelijke, klassieke ontwerp van het orgel is daarmee in ere hersteld.

Kerk blijft open
Het orgel kan een jaar niet bespeeld worden, maar de kerk blijft gewoon in gebruik en is in de zomermaanden elke dag geopend. En de bezoeker zal weinig merken van de werkzaamheden. De onderdelen van het instrument worden meegenomen naar de werkplaats van Mense Ruiter. Pas in de laatste fase worden de orgelpijpen van het front weggehaald.
Op www.kerkgarmerwolde en onze Facebookpagina houden we u op de hoogte van de vorderingen.

Anne Benneker

 

Bronnen:
Blog van de Stichting Oude Groninger Kerken. Zie de link op www.kerkgarmerwolde.nl.
Het Van Oeckelen-orgel te Garmerwolde, Dirk Molenaar, in De Orgelvriend, jaargang 42, april 2000.