G&T2013

Maandelijks Nieuwsblad voor Garmerwolde, Thesinge en omstreken

44e jaargang - augustus 2018

Geschiedenis rechtgezet, de waarheid achterhaald

201808a

Jan Werkman, Jitske Kingma en Sanne Werkman (foto Sieb -Klaas Iwema)


Het is alweer enige tijd geleden, maar op zaterdag 26 mei vond in de kerk van Garmerwolde onder grote belangstelling de presentatie plaats van het boek ‘Achterhaalde waarheden’, geschreven door Jan Werkman uit Garmerwolde. Een lijvig boekwerk van 692 pagina’s met als ondertitel ‘Oorlogsdocumentatie en geschiedvervalsing in Nederland’.
Na 42 jaar is het eindelijk gelukt om het boek uit te brengen. Er gingen jaren van onvermoeid zoekwerk en vasthoudendheid aan vooraf.

Het begon allemaal in oktober 1976 met de presentatie door professor L. de Jong van een lijvig rapport van 1683 bladzijden over het oorlogsverleden van Friedrich Weinreb; het zogenaamde Weinreb-rapport. Weinreb stond tot dan toe bekend als iemand die joden hielp in de Tweede Wereldoorlog.
Jan kon het rapport niet geloven. ‘Ik had Weinreb leren kennen als een integer persoon en achtte hem heel hoog. In oktober 1976 bleek de man opeens een oorlogsmisdadiger van het grootste formaat te zijn, een verrader van onderduikers en een fantast die slechts leugens en verdachtmakingen over anderen had verteld in zijn memoires. Dat stond in een dik en moeilijk te volgen rapport. Ik bestudeerde het rapport en ontdekte dat het slechts beweringen waren, nauwelijks onderbouwd met noten. Hoe zat het met het waarheidsgehalte?’
Jan besloot op onderzoek uit te gaan en bracht talloze bezoeken aan archieven en bibliotheken. Dat moest allemaal naast zijn werk als onderwijzer gebeuren. Als ze ergens op vakantie waren, dook hij in de archieven. Sterker nog: het vakantiedoel van het gezin werd aangepast aan zijn zoektocht.

Alleen beweringen, geen bewijzen
Jan: ‘De verhalen die ik van A.J. van der Leeuw, een van de auteurs van het rapport, tegen kwam waren alleen maar beweringen waar niets van klopte. En dat van een gerenommeerd historicus, in dienst van het RIOD (Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie). Toen ik Van der Leeuws eigen oorlogshouding en -daden in 1999 bij het RIOD aanhangig maakte, kreeg de man nota bene opdracht om zijn eigen oorlogsverleden te onderzoeken! En deels te herschrijven...
Het rapport was niet openbaar. Na lang aandringen en onder strikte geheimhouding mocht ik het slechts 14 A4’tjes tellende geschrift - zonder bewijzen en met de goedkeuring van het RIOD - inzien. Maar niet wereldkundig maken.
In het jaar 2000 heb ik een poging gedaan om Weinreb te rehabiliteren, maar toen had ik niet genoeg bewijzen en werd ik weggehoond. De hoge heren zaten niet te wachten op mijn ontboezemingen!’
Maar Jan beet zich vast en zette door. Hij kon het niet verdragen dat iemand zo oneerlijk werd beschuldigd. Hij sprak met nabestaanden en betrokkenen, worstelde zich door stapels documenten en verzamelde het ene bewijs na het andere.

Familieproject
Bewijzen zoeken is één. Maar het dan ook nog in een logisch en leesbaar verhaal opschrijven, is van een andere orde. Zijn dochter Sanne schoot hem te hulp en zodoende werd het een echt familieproject. Sanne: ‘Het is mijn vaders oudste kind. Mijn zus is van 1978, in 1976 werd het Weinreb-rapport gepresenteerd. De gesprekken gingen bij ons thuis altijd over theologie en het boek. Ik heb geholpen de boel te ordenen, geprobeerd overzicht en lijn aan te brengen in de talloze gegevens en documenten. Er komen veel personen in het boek naar voren, het ene antwoord roept de volgende vraag op. Wat heb je nodig als je het boek leest? Je zit er zo in en het is voor jou allemaal vanzelfsprekend, maar ervaart de lezer dit ook?’
Het viel nog niet mee om een uitgever te vinden, niemand wilde zijn vingers eraan branden. Uiteindelijk vond Jan gehoor bij Jitske Kingma van uitgeverij Elikser in Leeuwarden.

Drie maanden later…
We zijn nu drie maanden verder; ik ben bijna op de helft van het boek. En diep onder de indruk van de gedegen wijze waarop Jan alles heeft uitgezocht en gedocumenteerd. De familie Werkman krijgt veel leuke reacties van mensen die het boek hebben gelezen. Van personen die bij de presentatie aanwezig waren tot volslagen onbekenden, van heel inhoudelijk, dankbaar tot emotioneel. Ook de kinderen van Friedrich Weinreb zijn blij dat het boek er eindelijk is en de geschiedenis van hun vader is rechtgezet.
En Reinder Tuitman uit Middelstum plaatste een positieve boekbespreking in de Protestantse Kerkbode, de weekkrant voor alle PKN-gemeenten in de provincie Groningen. Er kwam tot dusver één boze reactie: van een oud RIOD-medewerker, bestaande uit een scheldkanonnade over Weinreb. Geen woord over het boek zelf, dat had hij niet eens gelezen!
Verder nog niets. Dat hadden ze ook niet verwacht: het is vakantie en het is geen boek dat je snel even leest.
Wordt vervolgd?

Hillie Ramaker-Tepper

201808b 
Veel mensen toonden belangstelling (foto Sieb-Klaas Iwema)