G&T2013

 Maandelijks Nieuwsblad voor Garmerwolde, Thesinge en omstreken

44e jaargang - oktober 2018

Wonen in het huis van je voorouders



201810a        201810b

Het oorspronkelijke huis aan de Geweideweg        De woning met schuur anno 2018,
(foto archief familie Van Zanten)                          het uilenbord is duidelijk herkenbaar
                                                                            (foto Margriet de Haan) 

Sinds 1989 wonen Piet en Vera van Zanten aan de Geweideweg in Garmerwolde, op de boerderij waar Piet is opgegroeid. Voor die tijd huurden zij de boerderij van Pelleboer aan de Dorpsweg, hun eerste woning na hun trouwen ‘op een mooi plekje in het dorp’. Piet wilde al lang boer worden, maar vader Van Zanten vond het nog niet nodig met het bedrijf te stoppen. Pas in 1987 was vader zo ver dat het bedrijf aan de Geweideweg kon worden overgenomen. Zijn ouders hadden de boerderij altijd goed onderhouden, maar geen grote verbouwingen uitgevoerd. Dat was dan ook het eerste dat door Piet en Vera werd opgepakt.

Het vroegere huis
De brede gang voor de brandmuur was wel aangepakt. Deze was smaller gemaakt en er was een slaapkamer gekomen. De keuken was een klein beetje groter gemaakt. Deze keuken was in de schuur - in het karnhuis - gebouwd aan het eind van de jaren 40. Tot die tijd werd er eigenlijk gekookt en geleefd in de stookhut; ‘s zomers altijd, in de winter gingen ze ’s avonds naar de ‘winterkamer’ in het huis. In het midden van het huis was een gang, met aan de ene kant bedsteden en aan de andere kant de winterkamer. Voor in het huis was de voorkamer met daaraan grenzend een kleine slaapkamer. In de zomer werd wel in de voorkamer gewoond, ’s winters werd deze alleen gebruikt wanneer er bezoek kwam. Gewoonlijk werd in deze kamer niet gestookt. De aangrenzende kleine slaapkamer, die alleen bereikbaar was vanuit de voorkamer, was ooit gebouwd als slaapkamer voor Piets overgrootmoeder, die als weduwe deze kamer nog zo’n veertien jaar heeft gebruikt. Haar kinderen maakten gebruik van de bedsteden. In een latere tijd werd de winterkamer de ouderslaapkamer. De bedsteden zijn naderhand verdwenen en deze ruimtes zijn verbouwd tot kleine slaapkamertjes. Deze werden ook nog gebruikt in de tijd van Piet. Boven was de graanzolder. Die was niet vanuit het huis te bereiken, maar vanuit de schuur.

De eerste Van Zantens
Het huis is gebouwd in 1769. De eerste generatie Van Zanten is op de boerderij komen boeren rond 1840. De betovergrootvader van Piet kwam vanuit Sandebuur naar Garmerwolde. Hij trouwde met Jantje Pieters Zwaneveld, een weduwe ‘in het bezit van vele grazen land’. Zij zijn elkaar waarschijnlijk bij de viering van 28 augustus tegengekomen. Hun oudste zoon Jan Pieters werd de opvolger op de boerderij. Hij trouwde met Lena Schutter, van de boerderij aan de Bovenrijgerweg, waar nu Herbert Koekkoek woont. Ook deze Van Zanten was, net als zijn vader, getrouwd met een vrouw met geld. Daarnaast bleek hij ook een goede boer. Bij ’het springen van de bank’ verloor hij echter een aanzienlijke som geld. Hij kon dat niet aan, raakte aan de drank en is in 1902, 47 jaar oud, overleden.
Zijn vrouw Lena bleef over met vijf jonge kinderen, waarvan Pieter Jan (geboren 1879) de oudste was. Hij ging werken op de boerderij van zijn moeder. In 1916 trouwde hij met Lutgherdina Groeneveld en werd daarna ‘boer voor eigen kop’. Behalve boer was hij een groot verhalenverteller, dat was alom bekend. De Geweideweg was toen een doorgaande weg, waarop men veelal lopend vanaf het Heidenschap langs de boerderij kwam. Vaak stond Pieter Jan dan op de dam voor de boerderij en praatte met de vele voorbijgangers. De een ging, de ander kwam. En vele uren werden verpraat, waarbij Lutgherdina meermaals opmerkte: ‘D’r is ook nog werk te doen, hoor!’.
Pieter Jan is overleden in juni 1940. Dat had geen relatie met het uitbreken van de oorlog. Hij was niet gezond. Mede door slechte eetgewoonten ontstonden er galstenen, die uiteindelijk een eind aan zijn leven maakten.
Zijn zoon Jan Pieter, geboren in 1917, werd boer in 1940. Hij was in de oorlog eerst in dienst geweest en krijgsgevangen, maar bleek na het overlijden van zijn vader onmisbaar voor de boerderij. Met steun van zijn ooms en de eerste arbeider, die het werk op een uitstekende manier regelde, lukte het de landerijen te bewerken en het vee te verzorgen, kortom het bedrijf in exploitatie te houden. Hij trouwde in mei 1946 met Grietje Mulder en huurde de boerderij van zijn moeder.

201810c               201810d 
Pieter Jan van Zanten en zijn vrouw Lutgherdina Groeneveld
(uit het archief van de familie van Zanten)


Schades aan de boerderij
De boerderij heeft in de loop der jaren twee branden overleefd. In 1812 is de schuur afgebrand en is er ook schade ontstaan aan het huis. De dienstmaagd had ruzie gehad met haar werkgeefster en had de schuur in brand gestoken. In de herstelperiode werd onderdak verleend aan een Franse deserteur. Gewond gevlucht uit het leger van Napoleon zocht hij onderdak op het Groninger platteland. Hij schilderde boven de schoorsteenmantel een Bijbelse afbeelding: Opstanding van Christus. Bijna een eeuw was deze afbeelding op de muur boven de schoorsteenmantel te zien. Rond 1935 is de schildering gekocht door het Groninger Museum. Deze werd losgezaagd door een steenhouwersbedrijf, zorgvuldig ingepakt in kratten voor vervoer naar het museum, maar in eerste instantie niet tentoongesteld. Toen dat wel zou gebeuren bleek dat het kunstwerk vol scheuren zat. Het had dus beter bewaard kunnen worden boven de schoorsteenmantel.
De tweede brand was in 1883, waarbij de schuur is afgebrand door hooibroei of blikseminslag. In eerste instantie leek er toen geen schade aan het woonhuis te zijn, hoewel later bij het afbreken van het huis wel verkoolde houtresten tevoorschijn kwamen, net als allemaal scheurtjes in de bepleistering. Het lijkt er dus op dat het huis wel wat te lijden heeft gehad van de hitte. Ook bleek de noordwestgevel toen een anderhalfsteens muur te hebben in plaats van een enkelsteens muur, wat ook wijst op herstelwerkzaamheden. De schuur is destijds vervangen door een grotere.

Nieuwbouw
Aan het begin van de 21ste eeuw bleek dat het huis toe was aan onderhoud. Eerst werden nog wat herstelwerkzaamheden uitgevoerd, maar in 2009 werd besloten tot een rigoureuzere aanpak. Er waren twee mogelijkheden: renovatie of nieuwbouw. Al snel werd gekozen voor nieuwbouw. Met renovatie ben je net zoveel geld kwijt en toch houd je een oud huis. Het bestaande huis is met de hand afgebroken. Dat was makkelijk, omdat het gemetseld was met kalk. Stenen, balken en vloerplanken waren nog goed bruikbaar en konden worden verkocht.
Het hele project heeft langer geduurd dan was voorzien, maar nu staat er een mooi nieuwbouwhuis, de schuur heeft een volledig nieuw dak en de uilenborden zijn weer in ere hersteld. Deze borden zijn aan de hand van foto’s van de oorspronkelijke uilenborden gemaakt. Een dure opgave, maar uiteindelijk goed gelukt.
Piet en Vera zijn de vijfde generatie Van Zanten op de boerderij. De zesde generatie komt er aan. Jan Pieter en Jaap van Zanten maken al deel uit van de maatschap en zullen op termijn de boerderij overnemen.

Marian Baarda