G&T2013

Maandelijks Nieuwsblad voor Garmerwolde, Thesinge en omstreken

38e jaargang - maart 2013 

Restauratieschilder aan de slag in eigen kerk

201303

Restauratieschilder Lut Gielen (foto: Cees Leurs)

 

Voor  een restauratieschilder is dit toch wel de mooiste opdracht die je kunt krijgen. De Middeleeuwse fresco's in de kerk van Garmerwolde worden vanaf april opgeknapt in opdracht van de Stichting Oude Groninger kerken. De eer is mede te beurt gevallen aan Lut Gielen, inwoonster van Garmerwolde, die in haar eigen kerk mag werken.

Teamwerk

Lut gaat dit niet alleen doen. Ze is gevraagd om samen te werken in een team met twee andere mensen, ook dames. De twee anderen, Nanon Journee en Aafje Bouwhuis, zijn experts op het gebied van fresco’s en secco´s en zij werken aan dit soort projecten in heel Nederland. Omdat ze wisten dat in Garmerwolde een kundig restauratieschilder woont, hebben ze contact met Lut opgenomen, die heel gelukkig was deze opdracht te krijgen. "Ja, ik ben dolcontent joh! In mijn eigen dorp, in mijn eigen kerk. Het is voor mij ook een uitdaging want ik heb me nooit aan fresco's gewaagd. Ik wilde het eigenlijk al doen, maar ik dacht: dat gaat aan mij voorbij. En dat je dan toch wordt gevraagd!" Lut mag dan geen ervaring met fresco's hebben, ze heeft wel bruikbare kennis in huis. Met name haar expertise op het gebied van pigmenten en bindmiddelen zal bijzonder goed van pas komen. Overigens heeft Lut wel de plafondschilderingen in Centrum de Oosterpoort gerestaureerd, die door Matthijs Röling en Wout Muller gemaakt zijn.

Passie voor schilderen
Als restauratie- en decoratieschilder werkt  Lut Gielen aan de meest uiteenlopende dingen, zo stond er ten tijde van dit interview een harp met een deukje in haar woonkamer. Maar het meest is ze bezig met de restauratie van historische verflagen en schilderingen in monumenten en gebouwen. "Ik ben de opleiding gaan volgen nadat ik eigenlijk al vijfentwintig jaar bezig was met schilderen en kleurmaken. Muren, deuren, kozijnen, objecten; schilderen, schilderen, schilderen …. Toen kwam ik in een oud huis te wonen waar allemaal imitaties in zaten, daar ben ik mee bezig gegaan om zelf uit te vogelen hoe ik dat moest doen." Imitatie is het nabootsen door middel van schilderen, zodat de indruk gewekt wordt dat een bepaalde soort hout of marmer of andere natuurlijke materialen gebruikt zijn. "Toen ik mijn man Klaas Gert ontmoette, zei hij: waarom doe jij niet meer met dat schilderen, daar ligt blijkbaar jouw passie. En dus ben ik op mijn veertigste deze opleiding gaan doen tot het echte oude ambacht van decoratieschilder. Ik wist dat dit mijn vak was, dat ik hier mijn beroep van wilde maken."

Specifieke kennis
Kennis van verf en pigmenten is haar specialiteit, ze weet hoe verf in elkaar zit.
"We weten bijvoorbeeld wanneer pigmenten ontdekt zijn en gebruikt werden”, legt Lut uit. "Na kleuronderzoek kunnen we ook zien met welke bindmiddelen en technieken er geschilderd werd. Bij restauratie van schilderwerk is deze kennis van belang, en als je er helemaal zeker van moet zijn kun je een staaltje nemen en dat laten onderzoeken."
In haar werkkamer staan een boel pigmenten, en een paar oude heeft ze geërfd en gekregen.
Lut geeft ook workshops in imitatieschilderen en vergulden, waarin het oude ambacht aan bod komt van de schildertechnieken, de specifieke decoratiepenselen, het bereiden van verfrecepturen en het kleurmengen. Lessen ‘Praktische Pigmentenleer’ zijn in de maak.

Ongelukkige restauratie
De fresco's in de kerk van Garmerwolde zijn heel bijzonder. Het is een van de weinige kerken in Nederland die zo uitgebreid beschilderd zijn. De schilderingen zijn aangebracht aan het begin van de 16e eeuw en werden aan het eind van de 16e eeuw bedekt met een kalklaag, om na de reformatie alles wat met het katholicisme te maken had weg te werken. Van 1941 tot 1943 vond een grote restauratie plaats, waarbij door toeval de schilderingen weer ontdekt werden. Men heeft toen wat schilderingen geprobeerd te herstellen, wat niet bepaald zorgvuldig gebeurd is. Figuren zijn soms totaal verkeerd geïnterpreteerd, en er zijn andere mensen van gemaakt; zo is op een plek Maria omgetoverd tot Jozef.

Interpretatie
Zover zal het deze keer niet komen. "We gaan vermoedelijk niet zoveel bijschilderen, want schilderen op schilderingen is meestal interpretatie. We gaan schoonmaken, vrijleggen als er nog iets vrij te leggen valt, en we gaan vooral zorgen dat het bewaard blijft. Hoe de kalklaag er precies aan toe is, is nu nog niet te zeggen, want daarvoor moet je er echt dichtbij kunnen. Dat zullen we pas zien als de steigers er staan. Ik ben ook heel benieuwd naar de kleuren, wat we gaan ontdekken. Zijn het de kleuren zoals ze oorspronkelijk bedoeld waren of zijn de schilderingen verkleurd, bijvoorbeeld onder invloed van vocht?" Of de interpretaties van de vorige restauratie weggehaald worden weet Lut nog niet te zeggen. Er moet van dichtbij bekeken worden of dat wel mogelijk is. "Er overheen schilderen wordt niet meer gedaan. Als we kunnen zien hoe het geweest is, kunnen we ontbrekende delen invullen door arcering in een schaduwtoon, zodat je daarmee zegt: dit is restauratie en interpretatie. Zo kun je altijd de geschiedenis blijven lezen."

Geweldige opdracht
Lut gaat vanaf half april vier dagen in de week aan het werk, twee dagen met Nanon en twee dagen met Aafje. En in 28 weken moet de klus geklaard zijn, dan is het november. Ze kijkt er in ieder geval enorm naar uit, ook naar de samenwerking met deze dames. "Wat een leuke, lieve, geestige meiden zijn dat zeg! Het klikt ontzettend goed. En ik mag 28 weken mijn werk doen, en ik leer iets nieuws, het is gewoon een geweldige opdracht."

Sabine Hoes