27e jaargang april 2001

Dit stukje gaat over de verzameling oude radio's van Geert Ottens in Garmerwolde. Oorspronkelijk was het de bedoeling hierover te schri­jven in het afgelopen kerstnummer van de GT, dat als thema had: de voor- en nadelen van allerlei moderne technieken.

Zoals te verwachten was, valt er heel wat te mopperen: denk bijvoorbeeld aan pinnen in de regen, het gedonder als drie maal de foute pincode wordt ingetoetst, en te kleine knopjes op het mobieltje.

Op bezoek
De familie Ottens woont in het tweede huis na de kalkovens aan de Rijksweg. Een kolossale New Foundlander was - samen met zijn echtgenote - het gezelschap van die avond. Na het kopje koffie werd ik al gauw mee naar boven genomen, waar een verzameling van 150 (u leest het goed: honderdvijftig!) oude radio's is geherbergd. En daar zitten echt schatjes bij. Zo zult u bij een radio uit omstreeks 1945 tevergeefs zoeken naar de zender Hilversum. U moet zoeken naar "Herrijzend Nederland".
Het werd mij spoedig duidelijk dat dit een heel gezellige avond zou gaan worden: anode- en kathodespanning, afstemkring, Mexicaanse hond, inductie, buizen c.q. lampen (dit ga ik natuurlijk niet uitleggen; weet echter dat met een buis niet gewoon een stuk slang of buis bedoeld wordt, en evenmin wordt met een lamp de gewone gloeilamp bedoeld), amplitude- en frequentiemodulatie, enzovoort.
Maar niet veel mensen hebben er aardigheid in om er op deze manier over te praten. Daarom komen er nu andere zaken aan de orde, zoals bijvoorbeeld: Hoe is de verzameling begonnen?

Geen bewust besluit
Het begin van de huidige verzameling is nooit een bewust besluit geweest. De oorsprong ligt in de eerste jaren na de oorlog toen de wens bestond om een radio aan te schaffen. Tegenwoordig ga je daarvoor gewoon naar de winkel, maar in die tijd had dat weinig zin omdat er vrijwel niets te krijgen was.
Die verhalen over de eerste jaren na de oorlog herinner ik me ook van mijn moeder. Als je in die jaren de pech had - zoals mijn moeder - dat je een pan nodig had om eten te koken, dan kon je met 10, 25 of zelfs 100 gulden (indertijd een gigantisch kapitaal, maar ja hoe kook je anders eten?) zwaaien, maar dat hielp allemaal niets. Het wás er gewoon niet.
De ontdekking van Geert was dat er wel allerlei onderdelen te verkrijgen waren; overigens voornamelijk via vrienden en kennissen. Dat er nog onderdelen waren, was trouwens een mirakel op zich, want in de oorlogstijd vorderde de bezetter alle radio's. Dat kon zeer effectief, omdat elke bezitter van een radio of televisie geregistreerd werd. (Deze registratie is slechts een paar jaar geleden afgeschaft toen de kijk- en luisterbijdrage is komen te vervallen.) Het gebrek aan radio's was mede de reden waarom de draadomroep, de voorloper van de huidige kabel, is ontstaan.
Schema's van het elektronische gedeelte waren wel makkelijk te verkrijgen en zo was het mogelijk uit allerlei restanten een radio te bouwen. Dat was weliswaar een heel bescheiden radiotje met een heel bescheiden geluidje, maar toch. Heel wat anders dan de seismische dreun die soms uit een GT Opeltje met een kamikaze bestuurder komt! Met enig geduld waren er nog wel meer onderdelen te vinden; zodat er een extra versterkertrap gebouwd kon worden en er wat meer geluid uit kwam. Op die manier heeft Geert Ottens zelfs een televisie gebouwd, met een beeldscherm van ongeveer 10 bij 10 cm. Het beeldscherm was afkomstig van een overtollige radarinstallatie.
Geleidelijk aan raakte het in brede kring bekend dat dit soort spullen bij Geert Ottens in goede handen waren en kwamen mensen er ook ongevraagd mee aanzetten. Wat dacht u van een losse luidspreker met hooi?
Zo kwam er meer en meer. En dan wordt het ook leuk om zo'n radio in de oorspronkelijke staat te herstellen. En tja ... zo ontstaat dan min of meer onopgemerkt een verzameling.

 Karel Drabe