|
Om
in de sfeer te komen hebben we als thema voor deze kerstkrant gekozen:
Tradities en gebruiken in onze omgeving. Met de oudere generatie inwoners
van Garmerwolde en Thesinge zijn we in gesprek gegaan over hun gebruiken
en tradities rond Kerst en Oud en Nieuw. Veel herinneringen aan hun
jeugdjaren kwamen weer boven.
December
Deze maand met lange avonden nodigt uit tot lekker lezen bij de
kachel, maar ook om vrienden en familie te bezoeken. De kerstversiering
wordt tevoorschijn gehaald en er wordt flink ingeslagen om lekker eten
klaar te maken voor de feestdagen. De kerstman komt tegenwoordig ook bij
velen langs om cadeautjes onder de kerstboom te leggen. Veel tradities en
gebruiken rond Kerst en Oud en Nieuw worden in ere gehouden. We sturen
elkaar kerst- en nieuwjaarskaarten en de brandewijn trekt vanaf eind
november al flink in de rozijnen. We gaan naar de kerstavondviering of
naar de nachtmis, muzikanten trekken in de kerstnacht door Thesinge en
spelen op verschillende plaatsen hun kerstmelodieën. Na de ingetogen
viering van Kerstmis maken we ons op voor de viering van Oud en Nieuw. De
voorbereidingen voor het bakken van oliebol en appelflap worden getroffen
en er wordt vuurwerk gekocht. Het oude jaar wordt met veel lawaai
uitgeluid om volgens het oude bijgeloof de boze geesten te verjagen.
Oudjaar wordt vaak gevierd met warme bisschopswijn en op het moment van de
jaarwisseling knalt de kurk van de champagnefles.
 |
|
"Stamtoavel"
Begin december houden we een "stamtoavel" met de dames
Griet van Zanten-Ridder en Menka Kol-Oomkes en de heren Hendrik Kol,
Jelle van Zanten en Jan Jansen. Zij zijn allen geboren in Thesinge
tussen 1920 en 1930 en behalve Hendrik Kol nog steeds woonachtig in
ons dorp. Hendrik Kol is in '95 verhuisd naar Ten Boer, maar kwam
voor de gelegenheid op de fiets naar Ons Trefpunt. Ons redactielid
Lucie Kol schenkt koffie en kent als echte Thesingse veel van de
verhalen. |
Een
breed lachende Menka Kol-Oomkens
(Foto: Karline Malfliet)
|
|
|
Het
is jammer dat wij, Karline Malfliet en Truus Top, niet in staat zijn om U
in het Gronings verslag te doen. Want als er iemand op de praatstoel zit
dan gaat dat toch het meest natuurlijk in de eigen taal.
Eten en drinken
We zitten aan de koffie/thee met speculaas en pepernoten. Echt
decemberlekkers uit de supermarkt. In de jeugd van onze gasten waren er
nog drie bakkers in het dorp. Van Ketten, Stuurwold (Jop stoet) en Mulder.
De bestellingen werden rondgebracht in een grote blauwe korf, die op de
rug gedragen werd. Ook de slagers werkten met bestelboekjes en bezorgden
aan huis: Ridder, Boer en Havinga worden genoemd. Voor kruidenierswaren
kon je terecht bij Jetje en Tetje, de gezusters Schutter waarvan de mannen
bij de boer werkten en zij beiden een winkeltje dreven. Er vallen nog veel
meer namen: Joost Dering, Jan Koster, Jan Vrucht, Line, Willem Haak,
Luchtenberg ..... Je zou er een boek over kunnen schrijven. En ook over de
bijnamen die sommige mensen in het dorp hadden. Zo werd Lammert van Dijken
die brandhout verkocht Lammert holtje genoemd.
Vlak voor Oud en Nieuw ging er een bakker langs de deuren met een mand met
koek - bijvoorbeeld ouwewijvenkoek - en koekjes. En natuurlijk bakte
iedereen zelf de oliebollen. "'s Avonds in de kerk hing de baklucht
nog aan de mensen," herinnert Jelle van Zanten zich. Er werd op
nieuwjaarsdag brandewijn met rozijnen geserveerd. "Vroeger gebruikte
men rozijnen met pit en die smaakten echt beter dan de pitloze soort die
nu gebruikt wordt. Maar ja, op "nijjoarsveziede" pitten
uitspugen is een wat onfatsoenlijke vertoning en dus heeft Menna van
Zanten 12 pond rozijnen zonder pit op brandewijn gezet zodat het dorp er
in 2003 weer van kan genieten.
|
Oud
en Nieuw
In de dertiger jaren was er in de oudjaarsnacht veel politie op
de been. De dorpspolitieman Oosting hield een oogje in het zeil en
er gebeurden geen gekke dingen. Er werd gesleept en niet vernield en
dit werd door de ouders ook tevoren stevig gepredikt. Bij Smidshouk
verzamelden zich dagelijks de boerenknechten en arbeiders en voor
deze gelegenheid trof de jeugd elkaar hier. Met de geleende wagen
van Ritsema werden de spullen soms opgehaald en op de vreemdste
plekken weer neergezet. |
|
 |
|
|
Jan
Jansen heeft er lol in! (Foto: Karline Malfliet)
|
Zo
herinneren onze gasten zich de wc-pot die voor de deur van de pastorie
werd achtergelaten en het schoolplein dat vol stond met werktuigen, hout
e.d., vaak afkomstig van Lammert holtje. Ook de tuin van meester Boskma
werd zodoende gebombardeerd tot opslagplaats voor overtollige troep. Voor
het gebruik werd een kan jenever voor Ritsema op de wagen achtergelaten.
In oorlogstijd namen de NSB-ers de wacht over en moest iedereen vóór
acht uur binnen zijn. Alles was verduisterd, maar dat kon de pret niet
drukken. Het slepen ging gewoon door en de jongelui werden alleen op hun
plicht om naar binnen te gaan gewezen met de mededeling: "De gevolgen
zijn voor U!"
In café de Wooy kocht je voor 15 cent een fladderakje en rookte je een
Old Mac, Dushkind of Chief Whip. Ook thuis was vaak wel een borrel
ingeslagen voor gasten. Zo herinnerde zich één van onze gasten een
dergelijke grote fles brandewijn die voor meer dan de helft soldaat werd
gemaakt door een groep vrolijke jongens, die de fles daarna weer voor vol
achterlieten met water ... Beslist geen water was de jenever, illegaal
gestookt door bakker Van Ketten (kennelijk was in die tijd bakker een
veelzijdiger beroep dan heden ten dage!); Hendrik Kol herinnert zich nog
een inval in deze stokerij toen hij nog een schooljongen was.
31 december
Goede voornemens werden zeer letterlijk genomen toen onze gasten jong
waren; op 31 december werden namelijk alle rekeningen vereffend. Boeren,
dagloners en overige consumenten begaven zich naar slager, bakker en
kruidenier om de nog openstaande rekeningen te betalen. Geen vervelende
aangelegenheid, zo blijkt wel uit de uren die daarna nog bij de
kredietverleners werden doorgebracht met een borrel of sigaar. Voor de
ondernemers uit het dorp betekende het een dag van ontvangen en bijpraten
nadat ze de drankvoorraad voor deze dag hadden aangevuld; bij de molenaar
werden hier kruiken vol jenever voor bewaard in speciaal daarvoor bestemde
rieten manden. Een fijne kerstgratificatie of kerstpakket bestond toen nog
niet; zelfs het daglonersvolk kreeg geen extraatje voor deze dure dagen.
Om over een dertiende maand nog maar te zwijgen!
 |
|
Klokslag
twaalf
De klok werd geluid! Het was twaalf uur en de mensen gingen net
als nu de straat op om buren en vrienden een "veul zegen t
nijjoar" toe te wensen. De stoere knapen uit het dorp luidden
het jaar in met het schieten van carbid, alhoewel dat mondjesmaat
voorkwam. Er was geen vuurwerk; daar was uiteraard geen geld voor.
Wel voor sterretjes, die IJsbrand Plijter voor 1 cent per stuk
meebracht uit de stad. Natuurlijk
werd er ook weer even geproost op dit feestelijke uur. |
| Hendrik
Kol en Jelle van Zanten. (Foto: Karline Malfliet)
|
|
|
Nieuwjaarsdag
Bij familie en buren ging je nieuwjaar wensen en verder was het een
gewone zondag. Voor gereformeerde mensen betekende dat naar de kerk gaan
en verder volstrekte zondagsrust. De hervormde kerk was toen al getooid
met een feestelijke kerstboom; mevr. Van Zanten herinnert zich nog dat je
een dubbeltje moest betalen om deze pracht te mogen bewonderen. De
gereformeerde kinderen waren best jaloers op die heerlijke sinaasappel die
de kinderen van de hervormden met kerst kregen.
Op 1 januari zat je, net als de zondagen, in de voorkamer en deed daar
spelletjes. Vaak kwam er visite en voor de kinderen was dan een handjevol
"souskes" (doppinda's) een traktatie. De meeste gezinnen hadden
het op z'n zachtst uitgedrukt niet breed en in die dertiger jaren zijn er
5 à 6 gezinnen vertrokken naar Canada en Amerika. Op de zondag moesten de
koeien wel gemolken worden, maar verder deed men de hele dag niets.
Fietsen, breien, verstellen en ook jezelf scheren en je bed opmaken waren
geen bezigheden die pasten in de zondagsrust.
Ach, wat wilde je verder ook met je buik vol krentenweg, oliebol en
illegaal gestookte jenever, moe van het slepen en met een lege beurs. 1
januari was, net als nu, voor de meeste mensen een welkome rustdag, hard
nodig na de drukke decembermaanden.
De tijd toen onze stamgasten nog tot de jeugd van het dorp behoorden, is
voorgoed voorbij. Menigeen zal met weemoed denken aan die voorbije jaren
toen de wereld nog overzichtelijk was en je wist wat je aan een ander had.
Toch moeten we concluderen dat er aan de gebruiken nog niet veel veranderd
is; we eten nog steeds graag oliebollen, drinken met plezier een borrel op
het nieuwe jaar (en sommige ook zelfgestookte!) en wensen elkaar nog
steeds een goed en gezond nieuwjaar toe. En wie nog even wil mijmeren over
zijn eigen kwajongensstreken, kan genieten van het lawaai van carbid dat
door de zonen van Jelle van Zanten nog steeds elk jaar met Oud en Nieuw
bij hun ouderlijk huis aan het Maar wordt geschoten met melkbussen.
Karline
en Truus |
