G&T2013

Maandelijks Nieuwsblad voor Garmerwolde, Thesinge en omstreken

45e jaargang - november 2019 

 

Johan Dijkstra schilderde Garmerwolder kerk

201911a

Jan Huizenga voor het schilderij van de Garmerwolder kerk
(foto Hanneke Huizenga-van de Velde)


Onlangs ontving de G&T-redactie bericht dat er een schilderij van de kerk van Garmerwolde bestaat vervaardigd door niemand minder dan DePloeg-kunstenaar Johan Dijkstra. Met het einde van de verbouwingen van de kerk in het kader van Feest! in Oost en West in aantocht, leek het ons het uitgelezen moment om dit verhaal verder uit te zoeken. Dat brengt ons in Warmond (ZH), een dikke 200 km van onze dorpen. Hier hangt het schilderij aan de muur bij de familie Huizenga.

Het doek
Aan de telefoon spreek ik met Jan H. Huizenga (1939), die met veel enthousiasme vertelt over het schilderij en zijn grootouders uit Ten Boer. Bij hen in huis heeft hij als tiener, ergens begin jaren vijftig, het werk voor het eerst opgemerkt, hangend boven de schouw in een prachtige eikenhouten omlijsting. Het is een schilderij van 75x100 cm. Hoewel de rechterbenedenhoek een duidelijke signering van Dijkstra bevat is de datum van vervaardiging niet precies bekend. Jan vertelt dat hij een aantal jaren geleden bij de Stichting Johan Dijkstra heeft geïnformeerd of zij het schilderij kenden en er meer over zouden kunnen vertellen: ‘Zij kenden het werk niet, maar na bestudering van foto’s denkt Kees van de Ploeg, voorzitter van deze stichting, dat het schilderij gedateerd kan worden op eind dertiger jaren. Uit de afbeelding van de kerk bleek namelijk dat het voor de restauratieperiode van 1941-1943 moet zijn gemaakt.’

Boven de schouw in Ten Boer
Jan vertelt verder: ‘Mijn ouderlijk huis was in Hengelo (O), maar als kind heb ik de oorlogsjaren om veiligheidsredenen vaak doorgebracht bij mijn grootouders op de boerderij in Ten Boer, waar ik ook de inundatie (onderwaterzetting - red.) nog meemaakte. Daarna ben ik er vaak teruggeweest, op vakantie en ook om mee te helpen op de boerderij. Er hing bij hen altijd een fijne sfeer. Ik bewaar er zeer warme herinneringen aan.’ De prachtige boerderij Klein Wasinghehuis (ook wel Klein Washuis genoemd) stond aan de zuidoostkant van het Damsterdiep. (In 1963 brandde de boerderij vrijwel geheel af; Herman Oomkens uit Thesinge was er toen bedrijfsleider.)
In 1950 verhuisden Jans grootouders naar de Rijksweg 55 in Ten Boer. Het huis dat daar nog steeds staat hebben zij destijds laten bouwen. En daar heeft Jan het betreffende schilderij dus voor het eerst zien hangen. ‘Het linker gedeelte van het huisje was studeerkamer met bibliotheek. Het schilderij hing boven de haard in de woonkamer tussen de twee ramen aan de voorkant.’ Grootmoeder Line (dat was haar roepnaam) overleed in 1956 op 73-jarige leeftijd. In de jaren daarna, toen Jan de hts deed in Groningen, kwam hij vaak bij zijn grootvader over de vloer in Ten Boer, die er nog tot eind zeventiger jaren bleef wonen. Daarna verhuisde hij naar huize Bloemhof in dezelfde plaats waar hij in 1983 uiteindelijk 102 (!) kaarsjes heeft mogen uitblazen. Na zijn overlijden heeft hun oudste zoon het schilderij verkregen en uiteindelijk heeft Jan het doek van deze oom overgenomen.

De link met Johan Dijkstra
Hoe en wanneer opa en oma Huizenga precies aan het schilderij zijn gekomen is bij de familie echter niet bekend. ‘We weten wel dat oma en Johan Dijkstra elkaar persoonlijk goed kenden, namelijk via Het boek van Trijntje Soldaats uit 1928(dat wel wordt beschouwd als het eerste Nederlandstalige sprookjesboek)en Het boek van Minne Koning uit 1930, boeken die zij heeft uitbracht, gedrukt door Hendrik Werkman (ook bekend van De Ploeg) en met illustraties van Johan Dijkstra.’ Jans grootmoeder was namelijk de in Stad en Ommeland bekende ‘folkloriste’ en voorvechter van het vrouwenkiesrecht E.J. Huizenga - Onnekes. Het zou dus zo maar kunnen zijn dat Johan Dijkstra zijn schilderij van de Garmerwolder kerk persoonlijk cadeau heeft gegeven, of dat ze het direct van hem heeft gekocht. Oma Line kwam regelmatig in en langs Garmerwolde en heeft ook lezingen verzorgd in de kerk; daar heeft zij kleinzoon Jan destijds wel over verteld. Maar goed, hoe het schilderij precies in hun bezit kwam blijft dus enigszins gissen.

201911b

Close-up van de handtekening
(foto Jan Huizenga)


Meer Ploegwerken
Is dit het enige De Ploeg-schilderij van Garmerwolde en Thesinge? Dat niet. Een zoektocht op internet leert dat een aantal plekjes in de buurt zijn vereeuwigd door vroege Ploegers. Zo heeft Jan Altink de Stadsweg geschilderd vanuit de kruising met de Lageweg. Ook dook nog een andere schildering van de Garmerwolder kerk op, gemaakt vanuit een andere hoek dan Dijkstra’s versie, en volgens de informatie op de betreffende website geschilderd door Henk Melgers, datum onbekend. Nu is bekend dat Melgers en Dijkstra inderdaad vaak samenwerkten. Het zou dus zomaar kunnen dat de twee schildervrienden een ‘dagje Garmerwolde’ hebben gedaan en tijdens een kopje koffie (of iets anders) in de zon op het terras bij café De Unie gegrepen werden door de mooie kerk … Of dit klopt? Geen idee. Maar het is in ieder geval een mooi plaatje om in gedachten te hebben wanneer u weer eens langs de kerk komt.

Harjo de Poel


Over Johan Dijkstra

Johan Dijkstra (1886-1978) stond in 1918 samen met Jan Altink aan de wieg van de bekende Groninger kunstkring De Ploeg. Hij is vooral bekend om zijn vroege kleurrijke schilderijen, maar hij beheerste ook andere technieken en maakte bijvoorbeeld houtsneden, etsen en monumentale glas-in-loodramen. In latere jaren werd het steeds meer een persoonlijk doel voor Dijkstra om de snel verdwijnende kenmerken van het Groningse landschap vast te leggen. Voor meer informatie:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Dijkstra_(kunstenaar)


Over E.J. Huizenga-Onnekes

Eilina (Line) Johanna Huizenga-Onnekes (1883-1956) uit Ten Boer was zelfbenoemd ‘folkloriste’: onderzoekster van folklore, volkskunst, volksverhalen en dergelijke. Zij publiceerde verschillende uitgaven van volksverhalen (waaronder genoemde werken), gaf lezingen, was regelmatig te horen op de radio, en schreef vele artikelen en columns in onder andere het Nieuwsblad van het Noorden. Na haar dood werd ook Heksen en duivelsverhalen van het Groningerland uitgegeven, waar eerder dit jaar in de G&T Express ook over werd geschreven. Daarnaast bekleedde ze verschillende maatschappelijke functies. Zo was zij secretaris van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht afd. Ten Boer, waarvan het vaandel nog steeds in het bezit van de familie is. Ze ligt begraven op de Algemene Begraafplaats in Ten Boer. Voor meer informatie: https://www.sannemeijeronderweg.nl/line/